Saltanatın kaldırılması, Atatürk'ün laiklik ve cumhuriyetçilik ilkelerine girmektedir
Laiklik ilkesi doğrultusunda, devlet ve din işlerinin ayrılması, devletin din ve vicdan özgürlüğüne karışmaması amacı taşır. Saltanatın kaldırılması, bu bağlamda din ve devlet işlerini ayıran inkılaplardan biridir
Cumhuriyetçilik ilkesi ise millet iradesini ve demokratik yaşam biçimini esas alan bir yönetim şeklini ifade eder. Saltanatın kaldırılması, bu ilkeye uygun olarak egemenliğin bir zümreye değil, milletin kendisine ait olmasını sağlar
Milli egemenlik ilkesi, cumhuriyetçilik ilkesini tamamlar. Cumhuriyetçilik, egemenliğin millete ait olduğu bir yönetim şeklini ifade ederken, milli egemenlik bu ilkenin bir gereği olarak devletin en üstün gücünün kişilere veya zümrelere değil, doğrudan millete ait olmasını vurgular.
Saltanat kelimesi, TDK'ya göre üç farklı anlama gelir: 1. Bir ülkede hükümdar, padişah veya sultanın egemen olması. 2. Bolluk, zenginlik ve bereket içinde gösterişli bir yaşayış sürmek. 3. Bir kişinin, bir işte veya bir yerde bulunan kimseler üzerinde kendi egemenliğini kurması.
Saltanatın kaldırılmasının bazı nedenleri: Milli egemenlik: Saltanat, ulusal hakimiyet anlayışına ters düşüyordu. İki başlı yönetim: Lozan Barış Konferansı'na hem Ankara hem de İstanbul hükûmetlerinin davet edilmesi, iki başlılığı sona erdirmek için saltanatın kaldırılmasını gerektiriyordu. Padişah ve İstanbul hükûmetinin tutumu: Padişah ve İstanbul hükûmeti, milli mücadele yanlısı değildi ve vatan haini olarak suçlanıyordu. TBMM'nin zaferi: TBMM Hükümeti, İtilaf devletlerine karşı kesin bir zafer elde etmişti. Saltanat, 1 Kasım 1922'de Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından alınan kararla kaldırılmış ve Osmanlı Devleti hukuki olarak sona ermiştir.
Saltanat ve cumhuriyet arasındaki bazı farklar: Egemenlik: Saltanat: Egemenlik, bir hanedanın mirası olarak görülür ve yönetim gücü hükümdarın ailesinden gelen hakka dayanır. Cumhuriyet: Egemenlik kayıtsız şartsız millete aittir ve halkın iradesi seçimler yoluyla temsil edilir. Meşruiyet Kaynağı: Saltanat: Yönetimin meşruiyeti, hanedanın köklü tarihi ve bazen dinî kutsallık gibi faktörlere dayanır. Cumhuriyet: Meşruiyet, toplum sözleşmesi, anayasalar ve seçimlere dayanır. Yönetimde Devamlılık: Saltanat: Veraset usulüyle yönetimde süreklilik sağlanır, ancak iç çatışmalar (taht kavgaları) olabilir. Cumhuriyet: Devlet başkanlığı veya parlamento seçimleriyle düzenli aralıklarla yenilenir. Kişisel Hak ve Özgürlükler: Saltanat: Özgürlüklerin kapsamı ve yasalar hükümdarın inisiyatifine bağlıdır. Cumhuriyet: Bireysel hak ve özgürlükler anayasal güvence altındadır ve tüm vatandaşlara eşit haklar sunmayı amaçlar. Kurumlar ve Kurumsallaşma: Saltanat: Yönetim, saraya ve padişahın otoritesine dayanır; nihai karar padişaha aittir. Cumhuriyet: Yasama, yürütme ve yargı erkleri farklı kurumlara dağıtılır ve kurumsallaşma öne çıkar.
Cumhuriyet döneminde yapılan anayasalar, genellikle Atatürk ilkeleri ve 1982 Anayasası'nın başlangıç ilkeleri doğrultusunda hazırlanmıştır. Bu ilkeler arasında: Atatürk inkılap ve ilkelerine bağlılık. Atatürk milliyetçiliği ve medeniyetçiliği. Çağdaş medeniyet düzeyine ulaşma azmi. Milli egemenlik. Anayasanın ve hukukun üstünlüğü. Hürriyetçi demokrasi. Kuvvetler ayrılığı. Türk varlığının devleti ve ülkesiyle bölünmezliği. Laiklik. Yurtta sulh cihanda sulh arzusu. 1924 Anayasası, kuvvetler birliği (yasama, yürütme, yargı) ilkesini benimsemişken, 1982 Anayasası kuvvetler ayrılığı ilkesini esas almıştır.
Osmanlı'da saltanat, padişahın mutlak egemenliğine dayanıyordu. Saltanatın bazı alametleri: Hutbe: 1516'dan itibaren padişahın adından önce başka isimler anılmadı. Sikke: Osmanlı sikkelerinde padişahın adından başka isim yer almazdı. Bayrak ve sancak: Bayrak, devleti ve hanedanı temsil ederdi. Tuğ: Padişah, 9 tuğ ile temsil edilirdi. Saltanatın sınırlanması, 1876'da II. Abdülhamid tarafından ilan edilen Birinci Meşrutiyet ile başladı. Saltanatın kaldırılması, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 1922'de kabul ettiği kararla gerçekleşti.
Cumhuriyetçilik ve saltanatın kaldırılması arasındaki ilişki şu şekilde açıklanabilir: Saltanatın kaldırılması, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanının önünü açan önemli bir adımdır. Saltanatın kaldırılmasında etkili olan ilkeler arasında inkılapçılık, cumhuriyetçilik ve laiklik bulunmaktadır. Saltanatın kaldırılmasından 11 ay sonra, 29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti ilan edilmiştir.
Hukuk
Saltanatın kaldırılması hangi ilkeye girer?
SGDP hangi kanuna tabidir?
Siyaset bilimi ve kamu yönetimi terminolojisi nedir?
SGK işe giriş ve çıkış belgesi nasıl alınır?
Sevk irsaliyesi olmazsa ne olur?
Saadet Partisinin eski genel başkanları kimlerdir?
SGK ifadeye davet neden yapılır?
Sağlık beyan formu nedir?
Savcı olmak için 12 yıl mı?
Silah taşıma ruhsatı ile AVM'ye girilir mi?
SGK işyeri şifresi aktifleştirme ne zaman yapılır?
Sevk olgunluğu nedir?
Sayıştay kimler tarafından denetlenir?
SGK vasi onayı nasıl yapılır?
Sicil gazetesini kimler görebilir?
SGK Kağıthane nereye bağlıdır?
Seçimi kaybeden parti ne yapar?
Siyasi partiler hangi bakanlığa bağlı?
SGK işten çıkış kodları 31 ve 33 arasındaki fark nedir?
Siirt'in en büyük olayı nedir?
Soruşturmada şüpheli ne demek?
SGK dosya açma nasıl yapılır?
SGK çıkış kodları 5 ve 22 arasındaki fark nedir?
Savcılığa şikayet dilekçesi kabul edildikten sonra ne olur?
SEGBis kayıtları delil olur mu?
Saikte yanılma irade sakatlığı sayılır mı?
Sebepsiz Zenginleşme ıslah edilebilir mi?
Sabotaja örnek nedir?
Samanyolu TV Türksat'ta neden yok?
SGK işyeri adres değişikliği nasıl yapılır?
Saik ve vasıfta hata nedir?
Silah taşıma ruhsatı ile hangi çantalar taşınabilir?
Sivil polise kimlik sorulur mu?
Sivil Toplum Örgütleri ile çıkar grupları arasındaki fark nedir?
Savaşta yedekler askere gider mi?
Senet kesin delil mi?
Saadet Partisi ve Yeniden Refah neden ayrıldı?
Sabıkası olan biri üniversite okuyabilir mi?
Sigara yasağı hangi iktidar döneminde geldi?
Sigorta borç sorgulama nasıl yapılır?