İltizam sistemi , Osmanlı İmparatorluğu'nda devlet gelirlerinin bir bölümünün belli bir bedel karşılığında kişilere devredilerek toplanması yöntemidir
Bu sistemde:
İltizam sistemi, Osmanlı Devleti'ne denetleme kolaylığı sağlamış, zamandan ve gelirden kazanç elde etmesine yardımcı olmuştur. Ancak, mültezimler bölgedeki halktan zorla ve fazla vergi almaya çalışınca sistem kontrol edilemez hale gelmiş ve kaldırılmıştır
Osmanlı'da devşirme sistemi, fethet edilen topraklardaki Hristiyan çocuk ve gençlerinin alınarak, Türkleştirme ve Müslümanlaştırma süreci ile nitelikli bir eğitim verilerek, idari görevlerde veya yeniçeri ordusunda hizmet etmeye hazır hâle getirilmesine dayanan bir sistemdir. Sistemin işleyişi: Seçim: Genellikle 8-18 yaş arasındaki çocuklar seçilirdi, ancak 6 yaşında alınan çocuklar da vardı. Eğitim: Seçilen çocuklar, Müslüman isimleri verilerek, Türkçeyi ve Türk-İslâm adetlerini öğrenmeleri için Türk köylülerinin veya şehir esnafının yanına verilirdi. Görevlendirme: Eğitimlerini tamamlayanlar, yeteneklerine göre saray bürokrasisinde veya orduda görev alırdı. Sistemin kaldırılması: 1594'te Müslümanların da devşirme pozisyonlarını alabilmelerine izin verilmiş, 1648'de Hristiyanları toplama sistemi fiilen durdurulmuş, 1703'te yeniden tesis etme girişimine direnilmiş ve nihayet III. Ahmet tarafından saltanatının ilk günlerinde sistem kaldırılmıştır.
Malikâne ve iltizam sistemi arasındaki temel fark, vergi toplama hakkının süresidir. İltizam sistemi, Osmanlı Devleti'nde belirli bir bölgedeki vergi toplama hakkının belirli bir süre (genellikle 1-3 yıl) ile ve belirli bir bedel karşılığında kişilere devredilmesidir. Malikâne sistemi ise iltizam hakkının süresiz olarak devredilmesidir.
Osmanlı'da dirlik sahipleri şunlardır: Has sahipleri: Padişah, vezirler, beylerbeyiler, sancakbeyleri ve Divan-ı Hümayun üyeleri gibi üst düzey askerî ve sivil erkan. Zeamet sahipleri: Alaybeyleri, tımar defterdarları, tımar kethüdaları, divan katip ve çavuşları, yörük beyleri, müsellem beyleri, defter kethüdaları, beylerbeyi ve sancakbeylerinin oğulları. Tımar sahipleri: Sipahiler ve eyalet askerleri. Dirlik sahipleri, kendilerine tahsis edilen toprakların gelirleriyle askeri hizmet vermek ve vergi toplamakla yükümlüydü.
Osmanlı'da aşar vergisinin yerine mahsulat-ı arziye vergisi ve nakdî (para olarak) alınan maktu emlâk vergisi getirilmiştir. Mahsulat-ı arziye vergisi, sevk edilecek mahsullerden %10 oranında alınmıştır. Maktu emlâk vergisi, arazinin değerinin %5'i olarak belirlenmiştir. Ayrıca, 1943 yılında Toprak Mahsulleri Vergisi Kanunu çıkarılarak aşar vergisi kısmen geri getirilmiştir.
Osmanlı Devleti'nde uygulanan bazı önemli sistemler şunlardır: 1. İskân Politikası: Balkanlarda kalıcı olmak ve fethettiği toprakları Türkleştirmek için uygulanan politikadır. 2. İstimâlet Politikası: Fethedilen yerlerde halka hoşgörülü ve ılımlı bir yönetim sunulması politikasıdır. 3. Millet Sistemi: Hakimiyet altındaki toplulukların din veya mezhep esasına göre örgütlenerek yönetilmesi sistemidir. 4. Tımar Sistemi: Toprakların askerî ve ekonomik amaçlarla değerlendirilmesi sistemidir. 5. Devşirme Sistemi: Hristiyan çocuklardan asker ve memur yetiştirilmesi sistemidir. 6. Örfi Hukuk: Padişahların ve devlet adamlarının koyduğu kanunlar, fermanlar ve yönetmeliklerden oluşan hukuk sistemidir. 7. Şeriat Hukuku: İslam hukuku kurallarına dayanan ve Osmanlı hukuk sisteminin temel dayanağını oluşturan sistemdir.
Osmanlı'da dirlik sistemi, devletin gelirlerini belirli hizmetler karşılığında askerî ve sivil erkâna tahsis etme sistemidir. Dirlik sisteminin bazı özellikleri: Gelirlere göre dirlik türleri: Has, zeamet ve tımar olarak üçe ayrılır. Amaç: Toprakların işlenmesi ve devlete sürekli asker sağlanması. Faydaları: Devletin maaş yükünü azaltır, üretimi denetler ve süreklilik sağlar, göçebe halkı yerleşik hayata geçirir. Uygulama: 1839'da Tanzimat Fermanı ile kaldırılmıştır. Dirlik sistemi, Osmanlı'nın idari, askeri ve ekonomik yapısında önemli bir rol oynamıştır.
Osmanlı'da kullanılan bazı terimler şunlardır: Tımar: Osmanlı Devleti'nde belirli bir hizmet karşılığında şahıslara tahsis edilen toprak parçası. Bâb-ı Âli (Babıali): Osmanlı Devleti döneminde sadrazam sarayına verilen isim. Millet Sistemi: Irk ayrımı olmadan, sadece din ve mezhep farklılığına göre yönetim şekli. Devşirme Sistemi: Gayr-i Müslimlerin kimsesiz ve fakir çocuklarının küçük yaşta toplanarak devlet hizmetinde kullanılmak üzere yetiştirildiği sistem. Pençik Sistemi: I. Murat döneminde uygulanan, esirlerin asker yapıldığı sistem. Biat: Padişah ölünce tahta geçecek oğlunun devlet yönetimindeki etkili gruplarca kabul ve tasdik edilmesi. Cebeci: Ordunun zırhlı sınıfına mensup asker veya silahların bakım ve onarımını yapmakla görevli asker sınıfı. Cihadiye: II. Mahmut zamanında savaş masraflarını karşılamak üzere çıkarılan para. Ulufe: Kapıkullarına üç ayda bir ödenen aylık veya yeniçerilere verilen üç aylık ücret. Serasker: Kara ordusu komutanı.
Ekonomi
OYAK nema en yüksek ne zaman verdi?
Osmanlıda iltizam sistemi nedir?
OECD ve G20 aynı mı?
Performans ölçeği neye göre belirlenir?
Net ve brüt satış nasıl hesaplanır örnek?
Paranın içsel değeri nedir?
Ohio neden önemli?
Patrondan zam istemek nasıl yapılır?
Odeabank şikayet nasıl yapılır?
Net ve brüt nakit akışı arasındaki fark nedir?