Osmanlı'da iaşe sistemi , devletin halkın, özellikle de ordunun ve şehirlerin beslenme ihtiyacını karşılamasını, bunun düzenlenmesini ve dağıtımını ifade eder
Bazı özellikleri :
İaşe Teşkilatı , Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı yıllarında halkın yiyecek ve giyeceğini sağlamak için kurduğu özel bir örgüttür
Osmanlı'da kullanılan bazı terimler şunlardır: Tımar: Osmanlı Devleti'nde belirli bir hizmet karşılığında şahıslara tahsis edilen toprak parçası. Bâb-ı Âli (Babıali): Osmanlı Devleti döneminde sadrazam sarayına verilen isim. Millet Sistemi: Irk ayrımı olmadan, sadece din ve mezhep farklılığına göre yönetim şekli. Devşirme Sistemi: Gayr-i Müslimlerin kimsesiz ve fakir çocuklarının küçük yaşta toplanarak devlet hizmetinde kullanılmak üzere yetiştirildiği sistem. Pençik Sistemi: I. Murat döneminde uygulanan, esirlerin asker yapıldığı sistem. Biat: Padişah ölünce tahta geçecek oğlunun devlet yönetimindeki etkili gruplarca kabul ve tasdik edilmesi. Cebeci: Ordunun zırhlı sınıfına mensup asker veya silahların bakım ve onarımını yapmakla görevli asker sınıfı. Cihadiye: II. Mahmut zamanında savaş masraflarını karşılamak üzere çıkarılan para. Ulufe: Kapıkullarına üç ayda bir ödenen aylık veya yeniçerilere verilen üç aylık ücret. Serasker: Kara ordusu komutanı.
Osmanlı'da devşirme sistemi, fethet edilen topraklardaki Hristiyan çocuk ve gençlerinin alınarak, Türkleştirme ve Müslümanlaştırma süreci ile nitelikli bir eğitim verilerek, idari görevlerde veya yeniçeri ordusunda hizmet etmeye hazır hâle getirilmesine dayanan bir sistemdir. Sistemin işleyişi: Seçim: Genellikle 8-18 yaş arasındaki çocuklar seçilirdi, ancak 6 yaşında alınan çocuklar da vardı. Eğitim: Seçilen çocuklar, Müslüman isimleri verilerek, Türkçeyi ve Türk-İslâm adetlerini öğrenmeleri için Türk köylülerinin veya şehir esnafının yanına verilirdi. Görevlendirme: Eğitimlerini tamamlayanlar, yeteneklerine göre saray bürokrasisinde veya orduda görev alırdı. Sistemin kaldırılması: 1594'te Müslümanların da devşirme pozisyonlarını alabilmelerine izin verilmiş, 1648'de Hristiyanları toplama sistemi fiilen durdurulmuş, 1703'te yeniden tesis etme girişimine direnilmiş ve nihayet III. Ahmet tarafından saltanatının ilk günlerinde sistem kaldırılmıştır.
Osmanlı'da ilk aşevi, Orhan Bey tarafından 1336 yılında İznik'te kurulmuştur.
Osmanlı'da millet sistemi, din veya mezhep esasına göre farklı toplumsal grupların örgütlenerek yönetilmesini sağlar. Millet sistemine göre gayrimüslimlere tanınan bazı haklar: Kendi dillerinde eğitim veren okullar açma; Kendi aralarındaki davalar için mahkeme kurma (cemaat mahkemeleri); İbadethanelerin açık olması ve din-vicdan özgürlüğü; Mal-mülk edinebilme, seyahat edebilme, çalışma ve vakıf kurma. Sistemin işleyişi: Devlet, gayrimüslimlere din ve ibadet özgürlüğü tanır ve can, mal güvenliklerini sağlar. Gayrimüslimler, bunun karşılığında Osmanlı'ya vergi olarak sadece cizye (baş, askerlik ya da güvenlik vergisi) öderler. Millet sisteminin bazı özellikleri: Etnik aidiyet ve lisan aidiyeti yerine din ve mezhep aidiyeti esas alınır. Osmanlı toplumu; "Ümmet-i Muhammed" diye tanımlanan Müslümanlar ve "Ehl-i Kitap" (zimmi) olarak adlandırılan Ortodokslar, Gregoryan Ermeniler ve Yahudilerden oluşur. Sistemin bozulması: Avrupa merkezli büyük siyasi ve toplumsal değişimler, millet sistemini olumsuz etkilemiş ve bozulmalara neden olmuştur.
Osmanlı'da iaşe ve ikmal, sefer öncesi ve sefer sırasında ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için yapılan lojistik faaliyetleri ifade eder. İaşe, ordunun yeme, içme ve barınma gibi temel ihtiyaçlarını sağlamak anlamına gelir. İkmal ise, iaşenin yanı sıra ordunun silah, cephane, mali kaynaklar gibi diğer ihtiyaçlarının da karşılanması sürecini kapsar.
İaşe sistemi, Osmanlı Devleti'ni çeşitli şekillerde etkilemiştir: Uzun ömürlülük: İaşe sistemini sağlam ve işlevsel tutabilen devletler arasında Osmanlı da vardır; bu, devletin uzun ömürlü olmasına katkı sağlamıştır. Ekonomik ve toplumsal denetim: Devlet, üretim ve tüketim ağlarını kontrol ederek toplumsal refahı hedeflemiştir. Siyasi ve askeri başarı: Ordunun iaşesinin aksamaması, Osmanlı yöneticileri için siyasi ve askeri başarı açısından kritik öneme sahipti. Coğrafi zorluklar: Kuraklık, aşırı yağışlar ve düşük sıcaklıklar gibi coğrafi faktörler, iaşe sistemini olumsuz etkileyebilmiştir. Ekonomik zihniyet: İaşe politikaları, Osmanlı'nın ekonomik zihniyetini şekillendirmiş, uygun fiyatlarla bol ve kaliteli ürün teminini ön plana çıkarmıştır.
Osmanlı Devleti'nde İstanbul'un iaşesi için kurulan teşkilatlardan bazıları şunlardır: Arpa Eminliği. Matbah-ı Amire Eminliği. Zahire Nezareti. İstanbul Kadısı. Ayrıca, İstanbul’un iaşesinde esnaf teşkilatı, loncalar, narh müessesesi, tüccar, üretimin denetlenmesi, mal mubayaa sistemi, ihraç yasağı ve ithalat serbestîsi gibi ekonomik argümanlar da bulunmaktaydı.
Ekonomi
Pencere Gazetesi neden kapandı?
Nitelikli müşteri ne demek?
Paribu'nun kendi cüzdanı var mı?
OPEC ülkeleri neden petrol fiyatlarını yükseltiyor?
Ocak ayında memur maaşlarına ne kadar zam geldi?
Papara metal kart ne işe yarar ekşi?
Odea güvenilir bir banka mı?
Opet ve Aygaz aynı mı?
Parayı en çok ne artırır?
Pazarlama bölümü mezunları ne iş yapar?
Para makbuzu nasıl kesilir örnek?
Penguen'in sahibi kim?
Otel fiyat artışı ne zaman yapılır?
Paran nedir, neden olur?
Orta Çağ'da bankerler ne iş yapar?
Navlun ve nakliye aynı şey mi?
Pazarlama stajı zor mu?
Papara hangi kartla aynı?
Pazar payı nasıl hesaplanır?
Para Piyasası Fonu en az kaç gün tutulur?
PD/DD ve piyasa değeri aynı mı?
Ortaklık çeşitleri nelerdir?
Paris Anlaşması Türkiye'yi nasıl etkileyecek?
Odamax hangi şirkete ait?
Para çoğaldıkça değeri neden düşer?
Now kanalının eski sahibi kim?
Ortak varlık hangi borçlara bakıyor?
Petrol Fonu hangi banka?
NDF nasıl hesaplanır?
PayTR sanal POS komisyon oranları nasıl hesaplanır?
Net maaşta SGK primi nasıl hesaplanır?
Noel tatili piyasaları nasıl etkiler?
Pepe'nin geleceği ne olur?
ONS altın ne anlama gelir?
Ocak ayı memur maaş farkları ayın kaçında yatar?
OYAK sigorta ve Groupama aynı mı?
Nihat Özdemir ne iş yapıyor, nasıl zengin oldu?
Parayı en iyi nasıl değerlendirebilirim?
Nakit ödeme yasağı ne zaman yürürlüğe girecek?
OYAK Grup Sigorta güvenilir mi?